Wizjoner i jego kolekcja. Ignacy Korwin-Milewski i arcydzieła polskiego malarstwa
Rok 2026, w którym przypada 180. rocznica urodzin oraz 100. rocznica śmierci Ignacy Korwin-Milewski, stał się okazją do ponownego odkrycia jednej z najważniejszych prywatnych kolekcji w historii polskiej sztuki. Ten ekscentryczny arystokrata, niespełniony artysta i pasjonat malarstwa przez trzy dekady – od około 1880 do 1910 roku – stworzył imponujący zbiór około 250 dzieł najwybitniejszych polskich twórców.
W jego kolekcji znajdowały się obrazy, które dziś uznawane są za arcydzieła, m.in. „Stańczyk” Jan Matejko, „Babie lato” Józef Chełmoński czy „Żydówka z cytrynami” Aleksander Gierymski. Korwin-Milewski szczególnie cenił artystów związanych z monachijską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie sam studiował, i utrzymywał z nimi bliskie relacje, często wspierając ich jako mecenas.
Jako arystokrata i hrabia herbu Ślepowron dysponował znacznym majątkiem, który umożliwił mu rozwijanie kolekcji na niespotykaną skalę. Od 1881 roku przez niemal 30 lat konsekwentnie skupował prace współczesnych mu malarzy, traktując swój zbiór jako zalążek przyszłej galerii narodowej.
Jednym z najbardziej oryginalnych przedsięwzięć kolekcjonera była galeria autoportretów artystów. Zamawiał on wizerunki według ściśle określonych zasad – w naturalnej wielkości, z paletą w ręku, na ciemnym tle. W projekcie uczestniczyli m.in. Matejko, Gierymski oraz Anna Bilińska, a w latach 1891–1895 powstało 17 takich dzieł. Kolekcja ta do dziś uchodzi za jedno z najbardziej oryginalnych przedsięwzięć w dziejach polskiego kolekcjonerstwa.
Korwin-Milewski interesował się także tematyką ludową, wspierając artystów ukazujących życie wsi i polski folklor. Jednocześnie był mecenasem wymagającym – często ingerował w proces twórczy, sugerując zmiany w kompozycjach obrazów, a nawet ich koncepcji.
Jego życie nie ograniczało się do sztuki. Był zapalonym podróżnikiem i fotografem, odbywał dalekomorskie wyprawy, m.in. na Ocean Arktyczny, które dokumentował w dziennikach i albumach fotograficznych. Posiadał także własną wyspę na Adriatyku, gdzie ostatecznie trafiła część jego kolekcji.
Zgromadzone dzieła Korwin-Milewski chętnie udostępniał publiczności – jego pałac w Wilnie funkcjonował jako prywatne muzeum. Największe prezentacje kolekcji odbyły się we Lwowie i Wiedniu, gdzie spotkały się z dużym uznaniem i przyniosły właścicielowi międzynarodowy rozgłos.
Mimo ambitnych planów przekazania zbiorów narodowi polskiemu, kolekcjoner nie zrealizował tego zamierzenia. Rozczarowany brakiem wsparcia władz, wywiózł swoje zbiory na Adriatyk. Po jego śmierci w 1926 roku rozpoczął się proces rozproszenia kolekcji – dzieła trafiły do różnych muzeów i kolekcji prywatnych na całym świecie.
Dziś największą część tego zbioru posiada Muzeum Narodowe w Warszawie, gdzie znajduje się 37 obrazów z dawnej kolekcji. Współczesna wystawa podejmuje próbę jej rekonstrukcji – prezentuje 73 dzieła oraz reprodukcje kolejnych, przywracając pamięć o niezwykłej wizji kolekcjonerskiej hrabiego.
Kuratorka wystawy: Renata Higersberger (MNW)
Współpraca: Katarzyna Mączewska (MNW
17 kwietnia – 13 września 2026
